Esperanto новости
http://www.e-novosti.info/forumo/

75 лет назад: Гибель эсперанто в СССР
http://www.e-novosti.info/forumo/mondo/topic6966.html
Страница 1 из 1

Автор:  Boris Kolker [ Вт янв 22, 2013 6:39 am ]
Заголовок сообщения:  75 лет назад: Гибель эсперанто в СССР

Antaŭ 75 jaroj: La pereo de Esperanto en Soveta Unio

La nuna jaro markas la 75-an datrevenon de la likvido de la sovetia Esperanto-movado. En 1937/38 granda nombro de esperantistoj estis arestita, la plej multaj en februaro kaj marto 1938. Tiu terura capitro de nia historio estis dum kvindek jaroj preskau kasita.

La 21-an de marto 1938 Nikolaj Rytjkov, moskva aktoro, revenis al sia loĝejo. Estis malfrue, ĉar la teatra prezentado okazis en la vesperaj horoj. Antaŭ ol ekdormi, li, “nokta birdo”, kun sia edzino, same aktorino, legis libron, kiu entenis korespondaĵojn de Gustave Flaubert; laŭ ilia kutimo, unu leteron legis ŝi, alian li. Subite, je la tria matene, aŭdiĝis sonorado ĉe la pordo. Enrompiĝis oficiro de la sekreta polico NKVD kun du soldatoj. “Levu la manojn”, ili kriis. Komenciĝis traserĉado, kiu daŭris kvin horojn. Estis konfi skita granda kofro kun leteroj ricevitaj el eksterlando, ĉiuj esperantlingvaj. Rytjkov, al kiu estis adresitaj tiuj leteroj, poste estis forportita al la fifama malliberejo Lubjanka.

Rytjkov ne havis ideon, kial li estis arestita. Li jam sciis pri la malliberigo de Ernest Drezen, la multjara estro de la sovetia movado, en aprilo 1937. Lin pli konfuzis la arestiĝo (en februaro kaj marto 1938) de malpli elstaraj esperantistoj, liaj amikoj Petro Gavrilov kaj Ferenc Robicsek. Li komencis kompreni, ke okazas io nejusta. Tamen, Rytjkov plue korespondis, sendante kaj ricevante leterojn, kaj tute ne imagis, ke sole tio faras lin suspektinda. Dum la pridemandado en Lubjanka, dum kiu li estis ankaŭ torturata, la centra temo estis, ke li konfesu pri sia spiona agado kaj nomu siajn kunulojn.

Similan sorton havis milionoj da sovetiaj civitanoj. La esperantistoj laŭnombre estis eta parto de la viktimoj de la t.n. Granda Purigo, per kiu Stalin celis senigi sin de ĉiuj veraj aŭ potencialaj kontraŭuloj de sia sistemo. Fakte, Rytjkov arestiĝis unu semajnon post la ekzekuto de Nikolaj Buĥarin (15-3-1938), per kiu kulminis la likvidado de iamaj kunbatalantoj de Lenin. Inter la esperantistoj Rytjkov estis unu el la lastaj, kiujn trafi s la persekutado. Ĉar li ne havis gvidan funkcion, li ne dividis la sorton de aliaj, kiuj estis mortpafi taj.

Rytjkov suferis dum pli ol 17 jaroj en diversaj koncentrejoj. Fine de 1955, du kaj duonan jarojn post la morto de Stalin, li estis liberigita. Li povis reveni al sia aktora profesio kaj tuj reaktiviĝis por Esperanto, kiu sub la reĝimo de Nikita Ĥruŝĉov komencis esti almenaŭ tolerata. Kiam en 1965 li ricevis permeson partopreni Eŭropan Esperanto-Konferencon en Vieno, li decidis resti en okcidento. Fuĝis do la unua sovetia esperantisto, kiu travivis la persekutadon kaj sekve povis rakonti detalojn pri tiam tute nekonata ĉapitro en la historio de Esperanto.

Kiam Rytjkov fuĝis, la movado en la “komunistaj” landoj jam diversgrade reekfl oris. Restis limigoj kaj kondiĉoj, unu el kiuj estis silenti pri la temo de persekutoj. Ekde la mezo de la sesdekaj jaroj en Soveta Unio okazadis grandaj junularaj Esperantotendaroj, kies partoprenantoj nur nebule sciis pri la stalina tempo kaj kredeble malmulte emis ŝarĝi sin per tro da scio. Kiam rusa esperantisto foje volis fari prelegon en la Moskva Klubo pri Esperanto en la nazia Germanio, la propono estis rifuzita pro tio, ke trakto de tiu temo invitus al ĝenaj demandoj aŭ eĉ al komparo inter la faroj de Hitler kaj Stalin. Multe da maltrankviliĝo elvokis ĉapitro pri la persekutoj en la libro Esperanto en perspektivo (1974). Dek jarojn poste la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj (ASE) nuligis sian promeson aliĝi al UEA, proteste kontraŭ recenzo, kiu aperis en la organo de UEA pri la memoroj de gulaga transvivinto.

Tiu situacio de la sovetia movado –kun necerteco kaj limigoj sur la fono de ofi ciala malfi do – restis ĝis la ekrego de Miĥail Gorbaĉov en 1985. Estas interese, ke la unuaj antaŭsignoj de ŝanĝo rilatis la historion: pro “glasnosto” rompiĝis ankaŭ la tabuo pri la stalinisma subpremo de Esperanto. En februaro 1988 la revuo Ogonjok aperigis leteron de veterano, kiu memorigis pri la lernado de Esperanto en la Ruĝa Armeo en 1922/23; en aprilo gazeto en Odessa publikigis pledon por la rehonorado de persekutitaj esperantistoj; kaj en aŭgusto Komsomolskaja Pravda raportis, ke al la Ĵdanov-Strato en Kazan’estis redonita ĝia antaŭa nomo: Esperanto-Strato. Hazarde, preskaŭ samtempe aperis mia libro La danĝera lingvo. Komence de 1989 ASE fi nfi ne aliĝis al UEA kiel sovetia landa asocio. Dank’ al la parta aŭ dumtempa malfermo de arkivoj de NKVD post kvindek jaroj eblis nun ekscii precizajn datojn kaj aliajn faktojn pri la malapero de la kremo de la sovetiaj esperantistoj.

Ulrich Lins

Revuo “Esperanto”, 2013, Februaro, p. 33

Автор:  Bujhm [ Вт янв 22, 2013 9:11 am ]
Заголовок сообщения: 

Jes, historio de esperantismo en Sovetio estas parto de la tutlanda, tutpopola historio...

Автор:  Boris Kolker [ Вт янв 22, 2013 16:39 pm ]
Заголовок сообщения: 

Mi bone konis Nikolaon Rytjkov, kaj li ŝatis min kiel junan Esperanto-aktivulon. Li brile deklamis en Esperanto. Ni estis kune en la 48-a Universala Kongreso en Sofio en la 1963-a jaro (vidu pri ĝi tekston en mia lernolibro), kie li konatigis min kun Marjorie Boulton.

Автор:  Bujhm [ Вт янв 22, 2013 18:43 pm ]
Заголовок сообщения: 

Цитата:
Rytjkov suferis dum pli ol 17 jaroj en diversaj koncentrejoj. Fine de 1955, du kaj duonan jarojn post la morto de Stalin, li estis liberigita. Li povis reveni al sia aktora profesio kaj tuj reaktiviĝis por Esperanto, kiu sub la reĝimo de Nikita Ĥruŝĉov komencis esti almenaŭ tolerata. Kiam en 1965 li ricevis permeson partopreni Eŭropan Esperanto-Konferencon en Vieno, li decidis resti en okcidento. Fuĝis do la unua sovetia esperantisto, kiu travivis la persekutadon kaj sekve povis rakonti detalojn pri tiam tute nekonata ĉapitro en la historio de Esperanto.


Ĉu Rytjkov verkis ian libron pri e-aferoj en Sovetio, loĝante en Okcidento?

Ŝajne, li estis ununura fama esperantisto havanta tian sorton (resto eksterlande dum e-aranĝo en epoko de la "malvarma milito")?

Автор:  Boris Kolker [ Вт янв 22, 2013 19:06 pm ]
Заголовок сообщения: 

Bujhm писал(а):
Ĉu Rytjkov verkis ian libron pri e-aferoj en Sovetio, loĝante en Okcidento?

Ŝajne, li estis ununura fama esperantisto havanta tian sorton (resto eksterlande dum e-aranĝo en epoko de la "malvarma milito")?


Ne, Rytjkov ne verkis libron. Sed li rakontis multon al Ulrich Lins, kiu poste publikigis ĉapitron pri persekutoj de esperantistoj en la librego "Esperanto en perspektivo" (UEA, 1974). Tiun libron mi sukcesis akiri samjare.

Laŭ rekomendo de Ivo Lapenna, Rytjkov trovis laboron de parolisto en la rusa redakcio de la radiostacio BBC. Sed li estis anoncata en la etero sub pseŭdonimo. Nur la homoj, kiuj konis lin persone, povis rekoni lian specifan voĉon.

Meri Abolskaja verkis kaj kompilis libron de rememoroj pri Rytjkov "Sub la signo de Liro kaj Verda Stelo" - vidu la librokatalogon de UEA:
http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5961

Автор:  Boris Kolker [ Ср янв 23, 2013 8:19 am ]
Заголовок сообщения: 

Ульрих Линс

ОПАСНЫЙ ЯЗЫК
Книга о преследованиях эсперанто

http://www.rusio.ru/dl

Есть русский перевод книги.

Автор:  Bujhm [ Ср янв 23, 2013 8:52 am ]
Заголовок сообщения: 

Дык читали...
Книга Линса - вообще, ИМХО, самая известная из книг на русском языке об Э-движении.

Автор:  maristo [ Ср янв 23, 2013 9:45 am ]
Заголовок сообщения: 

Bujhm писал(а):
Дык читали...
Книга Линса - вообще, ИМХО, самая известная из книг на русском языке об Э-движении.


А где вы её на русском откопали?

Автор:  Bujhm [ Ср янв 23, 2013 10:09 am ]
Заголовок сообщения: 

Ну... Издана же, полдесятилетия продавалась в российских Э-организациях.

Линс У.
Опасный язык: Кн. о преследованиях эсперанто / Ульрих Линс; Пер. с эсперанто: Аролович В., Вульфович Л., Новикова Л.. — М. : Права человека: Импэто, 1999. — 547 с.: ил.. — 1000 экз.. — 20 см.


Да и ссылочка выше уже дана на размещенный в сети русский текст

Автор:  maristo [ Ср янв 23, 2013 10:24 am ]
Заголовок сообщения: 

По ссылке разве вся книга? Я нашёл и купил только на эсперанто(для себя), а русский перевод мне нужен, чтобы давать неэсперантистам.

Автор:  Bujhm [ Ср янв 23, 2013 10:46 am ]
Заголовок сообщения: 

Не в курсе, вся ли. У меня бумажная есть.

Автор:  palaman [ Ср янв 23, 2013 15:51 pm ]
Заголовок сообщения: 

Увы, не вся. И это очень жаль.

Автор:  Bujhm [ Ср янв 23, 2013 22:15 pm ]
Заголовок сообщения: 

Вроде где-то видел я ее и полностью в сети пару лет назад - не помню где. На каком-то неэсперантистском пиратском ресурсе, причем не на флибусте, а на торренте каком-то книжном. Помню, не скачал, потому что там ограничения какие-то были, только для тех, кто сам что-то выкладывал или типа того.

Автор:  Boris Kolker [ Ср ноя 20, 2013 2:31 am ]
Заголовок сообщения:  Сегодня он играет джаз

Сегодня он играет джаз

И вот я засел за печатание устава. Ко мне подошел отец и спросил, зачем я взял машинку. Я показал текст. Его реакция была настолько неожиданной... Отец вдруг страшно разозлился. Он схватил машинку с заправленной туда бумагой, на которой красовался заголовок «Устав джаз-клуба». Затем взял себя в руки и начал в деталях объяснять мне, что будет со мной и всей нашей семьей, если листочки, напечатанные на этой машинке, попадут в руки спецорганов. Он прекрасно помнил, как в сталинские времена бесследно пропадали молодые люди, заподозренные в каких-либо организованных действиях, будь то кружок эсперанто или любителей импрессионизма. Кроме того, он объяснил, что все печатающие машинки находятся на учете в КГБ и что по шрифту ничего не стоит определить владельца. Он умолял не играть ни в какие заговорщические игры, так как это рано или поздно приведет к ГУЛАГу. Возможно, этот эпизод как-то повлиял на мою дальнейшую стратегию и тактику в играх с властью. Мы все тогда искали контакты с молодой и наиболее демократичной частью советской бюрократии — комсомолом. Использовать его как прикрытие в борьбе за джаз было очень соблазнительно.

http://www.itogi.ru/arts-spetzproekt/20 ... 95947.html

Страница 1 из 1 Часовой пояс: UTC + 3 часа
Powered by phpBB® Forum Software © phpBB Group
https://www.phpbb.com/